Czym jest dysortografia?
Dysortografia jest specyficznym zaburzeniem uczenia się, które przejawia się utrzymującymi się trudnościami w opanowaniu poprawnej pisowni, mimo odpowiedniej edukacji, ćwiczeń i możliwości intelektualnych dziecka.
Dziecko z dysortografią może mieć trudności z zapamiętywaniem i stosowaniem zasad ortograficznych, a także z poprawnym zapisem wyrazów, nawet jeśli zna ich znaczenie i potrafi je prawidłowo wypowiedzieć.
Dysortografia nie jest wynikiem lenistwa, braku staranności czy braku motywacji do nauki. Dziecko może poświęcać dużo czasu na naukę ortografii, a mimo to nadal popełniać liczne błędy.
Trudności mogą mieć różne nasilenie i charakter. U części dzieci dotyczą przede wszystkim określonych zasad ortograficznych, u innych obejmują również trudności związane z analizą i syntezą słuchową, pamięcią, przetwarzaniem fonologicznym czy automatyzacją zapisu.
Dlatego ważne jest, aby nie ograniczać diagnozy wyłącznie do analizy liczby popełnianych błędów. Istotne jest poznanie mechanizmów leżących u podłoża trudności oraz indywidualnego profilu funkcjonowania dziecka.
Jakie mogą być objawy dysortografii?
Trudności związane z dysortografią mogą być widoczne już w pierwszych latach nauki, ale czasami stają się bardziej zauważalne wraz ze wzrostem wymagań szkolnych.
W pisaniu mogą pojawiać się:
- liczne i utrzymujące się błędy ortograficzne,
- trudności z zapamiętaniem i zastosowaniem zasad ortograficznych,
- mylenie liter oznaczających podobne głoski,
- zamiana, pomijanie lub dodawanie liter,
- przestawianie liter i sylab,
- trudności z prawidłowym zapisem wyrazów o nieregularnej pisowni,
- zapisywanie wyrazów zgodnie z ich brzmieniem, mimo znajomości prawidłowej pisowni,
- trudności z różnicowaniem podobnie brzmiących głosek,
- błędy pojawiające się również w przepisywaniu lub pisaniu ze słuchu,
- trudności z samodzielnym zauważaniem i poprawianiem własnych błędów.
Dziecko może znać daną zasadę ortograficzną i potrafić ją wyjaśnić, a jednocześnie nie stosować jej prawidłowo podczas samodzielnego pisania. Taka rozbieżność może być ważną wskazówką diagnostyczną.
Na co jeszcze warto zwrócić uwagę?
Dziecko może:
- potrzebować dużo czasu na napisanie krótkiej pracy,
- wielokrotnie sprawdzać zapis wyrazów,
- unikać pisania dłuższych wypowiedzi,
- niechętnie wykonywać zadania wymagające pisania,
- mieć trudności z jednoczesnym skupieniem się na treści wypowiedzi i poprawności zapisu,
- popełniać więcej błędów, gdy jest zmęczone, pod presją czasu lub wykonuje bardziej złożone zadanie.
Samo występowanie błędów ortograficznych nie oznacza jeszcze dysortografii. Błędy mogą wynikać m.in. z niewystarczającego opanowania zasad pisowni, trudności językowych, problemów z koncentracją lub innych przyczyn. Dlatego w przypadku utrzymujących się trudności warto przeprowadzić pogłębioną diagnozę.
Jakie trudności może powodować dysortografia?
Dysortografia może wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka w szkole. Wraz z kolejnymi etapami edukacji wymagania dotyczące samodzielnego i poprawnego pisania stają się coraz większe.
Trudności mogą przekładać się na:
- wolniejsze tempo wykonywania prac pisemnych,
- większy wysiłek potrzebny do napisania sprawdzianu lub pracy klasowej,
- trudności w tworzeniu dłuższych wypowiedzi pisemnych,
- większą liczbę błędów w zeszytach i pracach domowych,
- trudności w samodzielnym redagowaniu tekstów,
- obniżoną płynność pisania,
- niechęć do wykonywania zadań wymagających pisania,
- stres związany z ocenianiem prac pisemnych,
- poczucie, że mimo nauki i wysiłku dziecko nadal popełnia błędy.
Warto pamiętać, że trudności w poprawnym pisaniu nie muszą oznaczać trudności w rozumieniu materiału. Dziecko może bardzo dobrze znać omawiane zagadnienie, ale mieć problem z jego prawidłowym zapisaniem.
Dlaczego warto przeprowadzić diagnozę?
Diagnoza pozwala odpowiedzieć na pytanie, z czego wynikają trudności dziecka z poprawnym pisaniem.
Jej celem nie jest wyłącznie określenie, czy dziecko spełnia kryteria rozpoznania dysortografii. Równie ważne jest poznanie jego indywidualnego profilu funkcjonowania – mocnych stron oraz obszarów, które wymagają dodatkowego wsparcia.
Rzetelna diagnoza może pomóc odpowiedzieć na pytania:
- Dlaczego dziecko mimo ćwiczeń nadal popełnia liczne błędy?
- Jakiego rodzaju błędy pojawiają się najczęściej?
- Czy trudności dotyczą przede wszystkim znajomości zasad ortograficznych, czy również innych procesów ważnych dla pisania?
- Jak funkcjonują procesy fonologiczne i inne funkcje poznawcze istotne dla uczenia się?
- Jakie obszary wymagają szczególnego wsparcia?
- Jakie sposoby pracy i ćwiczenia mogą być dla dziecka najbardziej pomocne?
Diagnoza może również pomóc rodzicom i nauczycielom lepiej zrozumieć, dlaczego dziecko popełnia błędy oraz w jaki sposób można wspierać jego rozwój.
Dysortografia a znajomość zasad ortograficznych
Jednym z ważnych elementów diagnozy jest rozróżnienie między trudnością wynikającą z nieopanowania zasad ortograficznych a trudnością, która utrzymuje się mimo odpowiedniej nauki i ćwiczeń.
Dziecko z trudnościami w zakresie dysortografii może np. znać zasadę, poprawnie ją wyjaśnić, a mimo to wielokrotnie popełniać błędy podczas samodzielnego pisania.
Dlatego podczas diagnozy analizuje się nie tylko ile błędów dziecko popełnia, ale również jakiego są one rodzaju, w jakich sytuacjach występują oraz jakie funkcje poznawcze mogą mieć znaczenie dla ich powstawania.
Diagnoza dysortografii w naszej poradni
W naszej poradni prowadzimy diagnozę dysortografii u dzieci i młodzieży.
W procesie diagnostycznym korzystamy z baterii przeznaczonej do diagnozy rozwojowych (specyficznych) zaburzeń czytania i pisania.
Narzędzie opiera się na aktualnych standardach diagnozy dysleksji i dysortografii, uwzględniając m.in. znaczenie deficytów fonologicznych oraz tempa nazywania. Pozwala również na opis mocnych i słabych stron dziecka w zakresie funkcji poznawczych ważnych dla procesu uczenia się.
Dzięki temu możliwe jest nie tylko określenie występujących trudności w zakresie czytania i pisania, ale również lepsze zrozumienie mechanizmów, które mogą je powodować.
Wyniki diagnozy pozwalają określić indywidualny profil funkcjonowania dziecka oraz wskazać obszary, które wymagają wsparcia.
Diagnoza to nie etykieta – to wskazówka, jak pomagać
Rozpoznanie dysortografii nie powinno być traktowane jako etykieta ani jako ograniczenie możliwości dziecka.
Dobrze przeprowadzona diagnoza pozwala zrozumieć, dlaczego dziecko doświadcza trudności i czego potrzebuje, aby skuteczniej się uczyć.
Każde dziecko ma własny profil mocnych i słabszych stron. Naszym celem jest jego poznanie, aby lepiej dopasować sposób pracy i wsparcia do indywidualnych potrzeb dziecka.
Jeśli dziecko mimo systematycznej nauki i ćwiczeń nadal popełnia liczne błędy ortograficzne, ma trudności z pisaniem lub wyraźnie unika zadań wymagających pisania, warto skonsultować te trudności ze specjalistą i rozważyć przeprowadzenie diagnozy.